Cổ vật Hải Hậu – nơi tinh hoa hội tụ

Hải Hậu là một huyện phía Nam của tỉnh Nam Định, trung tâm là thị trấn Yên Định (cách TP Nam Định 40 km), là vùng đất địa linh nhân kiệt, có lịch sử lâu đời và giàu truyền thống văn hóa. Nơi đây trù phú và đa dạng với những công trình kiến trúc cổ xưa, di sản văn hóa phong phú, với nhiều làng nghề truyền thống lâu đời, như nghề trồng hoa cây cảnh, nghề làm mộc, nghề khảm trai, cho đến nghề dệt chiếu, kéo sợi, nghề trồng lúa nước. Tất cả đã tô lên màu sắc văn hóa đặc trưng, cốt cách riêng có của con người Hải Hậu, giàu sức sáng tạo trong lao động, luôn yêu quý và tôn vinh vẻ đẹp, cuộc sống văn minh.

Đặc biệt, tiềm năng của Hải Hậu còn phải kể đến, đó là nơi đây đã hội tụ thú chơi, sưu tầm, bảo quản, trưng bày nhiều dòng cổ vật quý hiếm, từ các thời kỳ cổ đại, đồ đồng, đồ đá cho tới các món đồ gốm men của các triều đại Lý, Trần, Lê… được các quý khách hàng gần xa biết đến. Thú chơi cổ vật nơi đây cũng đã tạo lên màu sắc riêng, với không gian bổ ích, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần – một nét đẹp tao nhã bình dị của mảnh đất và con người miền biển Hải Hậu. Trải qua hơn 750 năm lịch sử, mảnh đất Thiên Trường Nam Định chứa nhiều dòng cổ vật có giá trị to lớn. Thế nên, nghề sưu tầm cổ vật, nhờ vậy cũng phát triển mạnh mẽ cho đến ngày nay.

Hội cổ vật Hải Hậu được thành lập từ năm 2000, đến nay có hơn 40 hội viên, và được đánh giá là hội nòng cốt của Hội cổ vật Thiên Trường Nam Định nói riêng và cả nước nói chung, tiêu biểu như anh Trần Văn Lưu xã Hải Phong (Chủ tịch Hội Cổ vật Hải Hậu) với cơ man quý vật, báu vật; anh Triệu Tấn Tài xã Hải Anh; anh Đỗ Tĩnh, anh Hoàng Kim - xã Hải Minh... cùng nhiều hội viên tiêu biểu khác cũng đồng thời là hội viên của Hội cổ vật Thiên trường Nam Định. Cứ vào Chủ nhật hàng tuần, Hội lại tổ chức phiên chợ cổ vật để người chơi gặp gỡ, chia sẻ kinh nghiệm và là một địa điểm giao lưu thường xuyên của những người yêu thích sưu tầm đồ cổ.

Nét mới của Hội cổ vật Hải Hậu là kết hợp trưng bày cổ vật tại quán cà phê. Bằng cách đó, Hội muốn mở ra một không gian trầm lắng, cũ kỹ, bình dị nhưng thân thuộc sẽ giúp bạn thả trôi hết mọi bộn bề lo toan, đồng thời kích thích phong trào sưu tầm, giữ gìn đồ cổ như gìn giữ những nét văn hóa truyền thống của địa phương, dân tộc. Ngay cả những người chưa có kinh nghiệm nhưng quan tâm, thích thú với thú chơi này cũng có thể tìm đến đây như một môi trường để làm quen, học hỏi. và không ít người đã bắt đầu bộ sưu tập của riêng mình với một món đồ được tìm thấy ở đây.

Trong giới sành đồ cổ vẫn thường hay nhắc đến vùng quê văn hóa Hải Hậu, trung tâm đồ cổ nổi tiếng cả nước, mà thủ phủ phải kể đến xã Hải Minh. Nơi đây, họ đã ưu ái và gọi nghề cổ vật với cái tên độc đáo: đồng nát quý tộc, với con mắt tinh tường, dọc ngang khắp Bắc - Trung – Nam chuyên tăm tia đồ cổ. Theo lời kể từ các trưởng làng và những người lớn tuổi, Cổ vật xuất hiện ở Hải Minh từ dòng họ nhà Phạm cách đây 200 năm. Dòng họ Phạm, có những cố nhân rất tài tình trong sách lược cai trị và trinh chiến, được nhà Nguyễn rất trọng dụng. Vì thế mà thường được vua ban rất nhiều bổng lộc và đồ quý.. từ đời này qua đời khác, cổ vật đã ăn sâu vào tiềm thức con người Hải Minh.

Cũng lẽ đó mà ở Hải Minh đã có rất nhiều quý vật từ bao đời nay. Người chơi cổ vật cũng có khi xuất thân từ các gia đình cố nhân chơi đồ quý xưa…Không những Cổ Vật mà Hải Minh còn xuất hiện rất nhiều ngành nghề nổi tiếng trong và ngoài nước như “cây cảnh nghệ thuật” và” Đồ Gỗ Lối xưa”. Do nhu cầu chơi đồ cổ phát triển mà đồ cổ càng ngày càng hiếm nên ngành “Đồ Gỗ Lối Cổ” cũng kèm theo đó mà phát triển mạnh.

Đặt chân về Hải Minh, chúng ta sẽ bắt gặp những khu phố tại làng nghề 1 buôn bán sầm uất, sôi động, huyên náo về đồ gỗ mỹ nghệ, đồ cổ với hàng chục cửa hàng nằm cạnh san sát nhau. Bước vào nhà nào cũng được tận mắt cơ man đồ gỗ mỹ nghệ với những chiếc sập, gụ, tủ, chè trị giá tiền tỷ, khảm ốc ngà hay chiếc sập gụ cổ đen thẫm, bóng loáng truyền qua bao nhiêu thế hệ với những câu đối, cuốn thư lóng lánh sắc vàng mười, hay những sắc phong còn nguyên dấu triện, những đồng hồ lên giây cót ODO 36/10 hay đồng hồ tủ cao to lừng lững gần chạm mái.

Tiềm ẩn và tạo được nhiều sự tò mò về sự bí ẩn, chính là dòng đồ cổ Hải Minh. Các món đồ cổ nơi đây rất đa dạng, là nơi hội tụ của nhiều nền văn hóa trên thế giới. Mảnh đất Hải Minh trù phú, hiện có khoảng hơn 20 hộ chuyên buôn bán, sưu tầm cổ vật, ngoài ra, nhiều nhà làm nghề đồng nát nhưng cũng biết nắm bắt cơ hội kết hợp lùng mua đồ cổ quý, giá trị để bán cho các nhà sưu tầm nơi đây. Một vốn vạn lời, mặc dù ở Hải Hậu, nghề sưu tầm cổ vật xuất hiện từ rất xa xưa nhưng cách đây khoảng hơn 20 năm, nghề buôn bán đồ cổ phát triển mạnh và được nhiều người biết tới. Người già đi trước, kéo theo những người trẻ đi sau, người biết nhiều tư vấn cho người biết ít.

Trước đây, miền bắc là nơi có nhiều đồ cổ, thu hút nhiều người đến tìm mua, sưu tầm, nhưng về sau, nhiều người buôn bán và săn tìm quá riết ráo, thế nên, đồ cổ cũng khan hiếm dần. Những nhà sưu tầm cổ vật Hải Hậu lúc này lại phải lặn lội vào tận miền Nam, những vùng mà ngày xưa nổi tiếng giàu có, như Bạc Liêu, Cần Thơ, An Giang hoặc sang Thái Lan, Trung Quốc, Malaysia, Indonesia… để săn tìm những dòng cổ vật quý, hiếm.

Mỗi cổ vật đều có 1 giá trị văn hóa, lịch sử riêng. Người chơi, sưu tầm, buôn bán cổ vật, ngoài nhu cầu làm kinh tế còn đặc biệt thỏa mãn sở thích, thú chơi đậm nét văn hóa. Hằng năm, những nhà sưu tầm cổ vật Hải Hậu thường xuyên gặp gỡ và tổ chức các triển lãm trưng bày cổ vật tại Bảo tàng Hải Hậu để giới thiệu đến công chúng những cổ vật sưu tầm được, cùng bình phẩm tôn vinh những tinh túy, tài hoa trong lao động sản xuất, chế tác đồ thủ công của tổ tiên quê hương mình. Có lẽ cũng bởi thế mà sưu tầm chơi cổ vật ở Hải Hậu trở thành một nghề, thú chơi không biên giới, là cầu nối văn hóa của các dân tộc trên thế giới.

Đồ cổ là những tác phẩm văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần do cong người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử của nhân loại, chúng có thể được làm bằng nhiều chất liệu khác nhau và được bảo tồn đến nay. Chính vì thế, cổ vật không chỉ là những món đồ lâu đời giá trị, mà chúng có thể là những món đồ vật dụng đơn giản trong quá khứ như mâm đồng, đài cat set cổ, bộ cối giã gạo truyền thống vv…

Đồ cổ có rất nhiều loại, bằng nhiều chất liệu và có giá trị trên nhiều mặt. Từ những đồ cổ được sưu tầm, sắp xếp có hệ thống và xác định niên đại hoặc thời đại, người ta có thể thấy được trình độ kỹ thuật, thẩm mỹ, tư tưởng, tình cảm của con người và cộng đồng dân tộc trong mỗi triều đại, thời kỳ lịch sử. Có thể hiểu được nền văn hóa, văn minh của dân tộc ấy. Giá trị lớn nhất mà cổ vật đem lại không phải là giá trị kinh tế hay tính thẩm mỹ và về giá trị tinh thần, lòng tự tôn về một nền văn hóa của dân tộc.

Hiểu được giá trị cội nguồn đó, các nhà sưu tầm cổ vật Hải Hậu đã đi rất nhiều nơi trên thế giới để sưu tầm các món đồ cổ quý hiếm của Việt Nam bị lưu lạc, hay ngay cả những tác phẩm kinh điển của các nước trên thế giới. Thú chơi đồ cổ xuất phát chủ yếu từ yếu tố mỹ thuật của đồ cổ. Nghề buôn đồ cổ xuất phát từ giá trị kinh tế của sản phẩm này. Định giá về cổ vật theo cách hiểu đơn giản nhất là việc cổ vật đó quý và hiếm, song nếu tinh tế hơn, ta sẽ nhận ra, mỗi cổ vật là sự giao thoa giữa con người và cảnh vật, là tính cách, tâm hồn của người nghệ nhân gửi gắm trong từng sản phẩm. Hoa văn trên cổ vật tinh tế, sinh động, các nét vẽ khắc họa, đắp nổi thanh thoát uyển chuyển, đều phóng khoáng, trữ tình. Tất cả đều hài hòa, cân đối tinh xảo và đạt tới mức hoàn hảo nhất về tạo dáng, trang trí.

Chỉ riêng về thưởng thức hoa văn, ta có cảm giác như chạm vào cảnh thật. Có cung thì có cầu, có những người buôn bán, thì cũng có người có thú chơi đồ cổ. Có một thú chơi sang trọng, thanh tao, thi vị, phát sinh trong xã hội loài người ở khắp nơi trên thế giới, từ rất lâu đời, là thú chơi đồ cổ. Người Trung Quốc có bản tính hiếu cổ, các triều đại thời Đường, Tống, Minh, Thanh đều thích sưu tầm cổ vật quý, như cổ khí, văn vật từ thời Hạ, Thương, Chu để làm quốc bảo vật. Còn ở phương Tây, các nhà cầm quyền và giới quý tộc phong kiến ngay từ thế kỷ XV đã say mê tìm kiếm các loại cổ vật của phương Đông.

Thú chơi đồ cổ ở Việt Nam nảy sinh từ khá sớm, xuất phát từ nhu cầu thưởng ngoạn, giải trí của vua chúa, của các nhà quyền quý, của các nghệ nhân trí thức nước ta. Ở thời phong kiến, những nhà quyền quý, họ cũng kỳ công tuyển chọn những nghệ nhân giỏi chế tác cho riêng mình những món đồ độc đáo, không ai có. Chính vì thế, mà đồ cổ ở Việt Nam mới đa dạng và phong phú. Ở Hải Hậu ngày nay, những người giàu có, họ thường trang trí nhà cửa bằng những đồ cổ quý hiếm. Chúng được lựa chọn kỹ càng và được bài trí rất tinh tế, nhằm tạo ra vẻ mỹ cảm đặc biệt, hoặc nhấn mạnh sự giàu sang. Từ đó, thú chơi đồ cổ dần dần lan rộng trong nhân dân.

Những kiến thức mới về khảo cổ và mỹ thuật được giới trí thức tân học tiếp thu, rồi phổ biến trong dân chúng. Việc trưng bày và giao lưu cổ vật nhằm mở rộng giao lưu văn hóa, giao lưu cổ vật giữa những nhà sưu tầm, các nhà nghiên cứu, các danh nhân, văn sỹ, trí thức, nghệ nhân và những người yêu thích giữ gìn vốn cổ, đồng thời giúp người xem có ý thức hơn nữa trong việc gìn giữ và bảo tồn di sản văn hóa nhân loại. Người dân Hải Hậu lập thành hội để giữ gìn truyền thống sưu tầm đồ cổ, họ thường xuyên giao lưu trao đổi và hình thành kinh nghiệm trong việc chọn đồ cổ.

Hằng năm, các nhà sưu tầm cổ vật Hải Hậu sẽ tổ chức sự kiện triển lãm, giao lưu trưng bày cổ vật và đấu giá cổ vật diễn ra vào dịp 30/4 và 2/9, phối hợp với Hội Cổ vật Thiên trưởng tỉnh Nam Định và Bảo tàng tỉnh tổ chức giao lưu trưng bày và đấu giá cổ vật vào mùng 7 tháng giêng đầu xuân. Triển lãm được tổ chức thường niên để kết nối những người có đam mê sưu tầm đồ cổ, cũng là xây dựng nét văn hóa đặc trưng cho vùng đất Hải Hậu. Tiếp nối truyền thống ấy, vào dịp kỷ niệm 78 năm CMT8 và quốc khánh 2/9 tới đây, nhân dịp kỷ niệm 135 năm thành lập huyện, Hội cổ vật Hải Hậu sẽ phối hợp Bảo tàng Hải Hậu tổ chức buổi giao lưu trưng bày và đấu giá cổ vật, đây sẽ là cơ hội cho những người chơi cổ vật khắp cả nước hội tụ về chia sẻ, giao lưu những bộ sưu tập cá nhân./.

(Nguyên Hảo - Haihau.vn)